Khu kinh tế đặc biệt là gì theo Luật Phát triển đô thị 2026?

Khu kinh tế đặc biệt là gì theo Luật Phát triển đô thị 2026?

Theo khoản 1 Điều 2 Luật Phát triển đô thị 2026, khu kinh tế đặc biệt là xã, phường, đặc khu có vị trí chiến lược, được công nhận theo các tiêu chí quy định tại Luật này, được áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, vùng và cả nước.

Như vậy, khu kinh tế đặc biệt được hiểu là một đơn vị hành chính cấp xã được lựa chọn để áp dụng cơ chế phát triển đặc thù khi đáp ứng các điều kiện. Mục tiêu của mô hình này là khai thác lợi thế về vị trí địa lý, hạ tầng giao thông và tiềm năng kinh tế để thu hút đầu tư, tạo động lực tăng trưởng cho địa phương và khu vực lân cận.

Điều kiện để được công nhận là khu kinh tế đặc biệt gồm những gì?

Theo khoản 1 Điều 43  Luật Phát triển đô thị 2026, xã, phường hoặc đặc khu được công nhận là khu kinh tế đặc biệt khi đáp ứng các tiêu chí luật định. Các tiêu chí này được hướng dẫn cụ thể tại Điều 3 Nghị định 378/2026/NĐ-CP.

Cụ thể, địa bàn đề nghị công nhận phải đáp ứng đầy đủ các nhóm tiêu chí sau:

Thứ nhất, có vị trí chiến lược, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh của đất nước.

Theo khoản 2 Điều 3 Nghị định 378/2026/NĐ-CP, tiêu chí này được xác định thông qua sự phù hợp với quy hoạch tổng thể quốc gia hoặc quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh hoặc quy hoạch tổng thể thành phố có liên quan. Địa bàn đồng thời phải bảo đảm vị trí, vai trò trong thế trận quốc phòng, an ninh và việc bảo vệ chủ quyền biên giới, biển, đảo.

Điều này có nghĩa là địa phương không chỉ cần có lợi thế kinh tế mà còn phải phù hợp với định hướng phát triển chung và yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Thứ hai, có cảng hàng không quốc tế hoặc cảng biển loại I trở lên.

Theo khoản 3 Điều 3 Nghị định 378/2026/NĐ-CP, trong địa giới hành chính của xã, phường hoặc đặc khu phải có một trong các công trình sau:

- Cảng hàng không quốc tế.

- Cảng biển đặc biệt hoặc cảng biển loại I theo danh mục phân loại cảng biển.

Đây là tiêu chí nhằm xác định lợi thế về kết nối giao thông và khả năng giao thương của địa bàn. Tuy nhiên, việc có cảng hàng không quốc tế hoặc cảng biển đáp ứng điều kiện không đồng nghĩa địa bàn đương nhiên được công nhận, bởi vẫn phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí còn lại.

Thứ ba, có không gian tương đối độc lập, dễ kiểm soát, quy mô dân số và diện tích tự nhiên lớn.

Theo khoản 4 và khoản 5 Điều 3 Nghị định 378/2026/NĐ-CP, tiêu chí này được xác định thông qua các điều kiện cụ thể:

- Có quy mô dân số từ 50.000 người trở lên.

- Có diện tích tự nhiên từ 500 km² trở lên.

- Có không gian tương đối độc lập, dễ kiểm soát theo quy định.

Đối với điều kiện về không gian tương đối độc lập, dễ kiểm soát, đơn vị hành chính cấp xã có thể đáp ứng nếu thuộc một trong các trường hợp như là đặc khu hoặc xã đảo; có ít nhất 50% chiều dài đường địa giới hành chính là đường bờ biển hoặc có từ 50% ranh giới tự nhiên phân tách với các đơn vị hành chính liền kề là sông, hồ hoặc rừng phòng hộ. Trường hợp không thuộc các nhóm này, địa phương có thể lập đề án thuyết minh để cấp có thẩm quyền xem xét, thống nhất về chủ trương theo quy định.